VII · Studia · Жива лабораторија
Истражувања, конзервација, публикации
Стоби денес не е статичен музеј. Тоа е активна научна лабораторија — секое лето тука работат десетици тимови од археолози, конзерватори и студенти од целиот свет.
Полска школа за археологија
Од 2008 г., Националната установа Стоби е домаќин на годишна полска школа заедно со Balkan Heritage Foundation и Institute for Field Research.
Програмата трае 4 недели, секое лето меѓу јуни и август. Студентите учествуваат во:
- Активно ископување на еден од активните секции на локалитетот
- Документирање — фотограметрија, цртежи, систем-каталогизација
- Лабораториска обработка на наоди — керамика, метал, стакло
- Конзервација на мозаик — детачинг, чистење, повторно поставување
- Курсеви — доцноантичка археологија, римска и византиска архитектура, мозаична уметност
Во последните 18 години, преку програмата поминаа над 900 студенти од 47 држави. Многу од нив денес се професори, кустоси, конзерватори.
Конзервација на мозаик
Стоби има над 1.500 m² подна мозаична површина, документирана и/или конзервирана на самиот локалитет. Тоа е еден од најголемите конзерваторски проекти во ју-источна Европа.
Работилницата работи со техники развиени во соработка со ICCROM (Меѓународен центар за изучување на зачувување и реставрација на културно богатство, Рим). Главните постапки:
- Документирање: целосен фото-запис, тематска картографија, 3D скенирање за најосетливите делови.
- Чистење: со биоциди и контролирано хидратирање, без употреба на абразивни средства.
- Стабилизација: повторно поставување на лабави тесери, пополнување на празнини со компатибилни мали репликации.
- Заштитен покрив: над најосетливите подови (на пр. пауновата крстилница) — изградени трајни покриви со природна вентилација.
- Зимско „packing": за подовите кои остануваат изложени, зимска заштита со геотекстил и слој на песок.
Stobi Studies
Stobi Studies е серијата на годишни тома на Националната установа Стоби — главен научен излез на институцијата. Седум тома објавени до 2025:
- Stobi Studies I (2010) — стратиграфија и хронологија на епископската базилика
- Stobi Studies II (2013) — мозаици и опус сектиле во доцноантичкиот период
- Stobi Studies III (2015) — синагога на Полихармос: реексаминација на натписот и стратиграфијата
- Stobi Studies IV (2017) — Casa Romana и стобинскиот „domus"
- Stobi Studies V (2019) — Двор на Теодосиј: фрески, opus sectile, империјална резиденција
- Stobi Studies VI (2022) — словенскиот период во Стоби: гробови, керамика, континуитет
- Stobi Studies VII (2025) — Театарот: архитектура, акустика, Немезида
Покрај Stobi Studies, се објавуваат и годишни извештаи, дигитални каталози, и учебни ресурси за факултетите по археологија.
Активни проекти 2026
1. Дигитална реконструкција на Епископската базилика
Заедно со Институтот за компјутерски науки на Универзитетот Кирил и Методиј, се изработува фотограметриска 3D реконструкција на епископската базилика во нејзиниот максимум (VI век). Целта е виртуелна тура достапна од овој портал во 2027.
2. Палеокатарзиа: јужна некропола
Активни ископувања на доселе некартираниот југозападен сектор. Раните наоди (2025) сугерираат доцноримска некропола со неколку семејни мавзолеи. Очекуваме целосно картирање до 2027.
3. Мозаичен корпус — дигитална галерија
Проект на високо-резолуциско скенирање на сите мозаици за отворен дигитален корпус (Creative Commons). До крајот на 2026 — првиот пилот на пауновата крстилница достапен за научници и образовни институции.
Партнери
- Министерство за култура на РСМ — основач и главен финансер
- Универзитет „Свети Кирил и Методиј", Скопје — Институт за класична археологија
- Универзитет „Гоце Делчев", Штип — Археолошки факултет
- Balkan Heritage Foundation — Полска школа за археологија
- Institute for Field Research (САД) — научни полиси и менторство
- ICCROM — конзерваторски стандарди
- UNESCO — Стоби е во привремениот список
- EU Creative Europe — „Mosaics of the Mediterranean" 2024–2027
Архив и науч-фондови
Архивот на Националната установа Стоби чува:
- Над 120.000 фотографии (1924 → денес)
- Цртежи и нацрти од сите ископувачки сезони
- Дневници на сите научни тимови
- Лабораториски записи за над 50.000 наоди
- 3D и фотограметриски модели на главните споменици
Архивот е достапен за научни истражувања по претходна најава: archive@stobi.mk.
Секое лето, кога ќе го лиснам терминалниот лист со имињата на новите студенти, се сетам како Полихармос ѝ ја посветил синагогата на својата заедница: со паричен залог, со јавен натпис и со надеж дека ќе остане. Така постапува и археологијата.
— Од воведниот говор на Полската школа, 2023